I. Sông Nho Quế - Hiền hoà nhưng hùng vĩ

Rời khỏi cột cờ Lũng Cú khi trời đã muộn, chúng tôi quay về thị trấn Đồng Văn để ngủ qua đêm, kết thúc hành trình ngày thứ hai đi liên tục.

1.  Sông Nho Quế

Đúng là sau nhiều năm, ''phố núi'' đã đổi thay đáng kể, nhưng ngổn ngang về quy hoạch, bị bê-tông hóa. Nhà cổ mái ngói nằm lẫn trong nhà tầng, nhà kiên cố, mái bằng, mái tôn lố nhố. Lượng homestay, nhà nghỉ, khách sạn mọc lên, biển treo chi chít. Song cũng mạnh ai nấy mở, mỗi nơi một kiểu manh mún và hầu hết chỉ là chỗ trọ bình dân, ở tạm. Khách sạn loại 2-3 sao cao nhất ở đây chỉ có ''Hoa Cương'' (có nhà hàng riêng, có ăn sáng) nằm ở trung tâm, gần chợ phiên và khu phố cổ.

2. Hiền hoà nhưng hùng vĩ

Còn nhớ lúc ở Hà Giang, một lái xe đường dài nói với tôi: ''Du lịch Đồng Văn còn kém lắm. Giá cả đắt đỏ mà cũng chẳng có gì để ăn, để mua''. Theo nhiều du khách, do xa xôi, đường sá khó khăn nên giá phòng trọ và dịch vụ ăn uống ở Đồng Văn khá mắc so với các khu du lịch khác. Thế mà những năm trước khi có dịch, vào các mùa lễ hội tam giác mạch, du khách khắp nơi nườm nượp đổ về, nhiều khi muốn book một chỗ qua đêm cũng không nổi. Nhiều người còn không tìm được chỗ ở, phải ngủ trên xe, ngủ tạm ngoài đường...

II. Tượng đài trên đỉnh đèo từ Đồng Văn đến Mèo Vạc

Khu vực ''Phố cổ Đồng Văn'' nằm ở trung tâm chỉ còn may mắn sót lại hơn chục ngôi nhà cổ nữa. Còn lại đã bê-tông hết, hiện đại hết. Còn nhớ 6-7 năm trước, chính chủ nhân những ngôi nhà này đã đề nghị chính quyền cho phép tiếp tục phá bỏ nhà cổ, nhà đất cũ để xây nhà bê-tông mới do nhà đất bị xuống cấp. Không ngờ bây giờ, chính những ngôi nhà cổ - cũ này lại có sức hút về du lịch hơn, trở thành các homestay, quán ăn đặc sản, cafe, trà sữa... hút khách. Nhờ đó, một số ngôi nhà đã được chủ nhân hoặc người mua lại trùng tu, đầu tư để làm du lịch.